Fosfora giştî nîşaneyek girîng a kalîteya avê ye, ku bandorek mezin li ser jîngeha ekolojîk a çavkaniyên avê û tenduristiya mirovan dike. Fosfora giştî yek ji xurekên pêwîst e ji bo mezinbûna nebatan û algayan, lê heke fosfora giştî di avê de pir zêde be, ew ê bibe sedema ewtrofîkasyona çavkaniya avê, zêdebûna alga û bakteriyan bilez bike, bibe sedema geşbûna algayan, û bandorek cidî li ser jîngeha ekolojîk a çavkaniya avê bike. Û di hin rewşan de, wek ava vexwarinê û ava hewza avjeniyê, asta bilind a fosfora giştî dikare zirarê bide tenduristiya mirovan, nemaze pitik û jinên ducanî.
Çavkaniyên fosfora giştî di avê de
(1) Qirêjiya çandiniyê
Qirêjiya çandiniyê bi giranî ji ber bikaranîna berfireh a gubreya kîmyewî ye, û fosfora di gubreya kîmyewî de bi rêya ava baranê an avdana çandiniyê diherike nav çavkaniyên avê. Bi gelemperî, tenê %10-25ê gubreyê dikare ji hêla nebatan ve were bikar anîn, û %75-90ê mayî di axê de dimîne. Li gorî encamên lêkolînên berê, %24-71ê fosfora di avê de ji gubreya çandiniyê tê, ji ber vê yekê qirêjiya fosforê di avê de bi giranî ji ber koçberiya fosforê di axê de ber bi avê ve ye. Li gorî îstatîstîkan, rêjeya karanîna gubreya fosfatê bi gelemperî tenê %10-20 e. Bikaranîna zêde ya gubreya fosfatê ne tenê dibe sedema îsrafa çavkaniyan, lê di heman demê de dibe sedema ku gubreya fosfatê ya zêde çavkaniyên avê bi rêya herikîna rûyê erdê qirêj bike.
(2) kanalîzasyona navmalî
Kanalîzasyona navmalî kanalîzasyona avahiyên giştî, kanalîzasyona navmalî ya niştecihan û kanalîzasyona pîşesaziyê ya ku diherike nav kanalîzasyonê vedihewîne. Çavkaniya sereke ya fosforê di kanalîzasyona navmalî de bikaranîna hilberên şuştinê yên ku fosfor tê de hene, pisûlayên mirovan û çopên navmalî ye. Berhemên şuştinê bi giranî fosfata sodyûm û fosfata polîsodyûm bikar tînin, û fosfora di deterjanê de bi kanalîzasyonê re diherike nav laşê avê.
(3) Avên qirêj ên pîşesaziyê ava qirêj a pîşesaziyê. (3) Avên qirêj ên pîşesaziyê.
Ava qirêj a pîşesaziyê yek ji faktorên sereke ye ku dibe sedema zêdebûna fosforê di çavkaniyên avê de. Ava qirêj a pîşesaziyê xwedî taybetmendiyên rêjeyek bilind a gemarî, gelek celeb gemarî, zehmet e ku were hilweşandin, û pêkhateyên tevlihev e. Ger ava qirêj a pîşesaziyê rasterast bêyî dermankirinê were berdan, ew ê bandorek mezin li ser çavkaniya avê bike. Bandorên neyînî li ser jîngeh û tenduristiya niştecihan dike.
Rêbaza Rakirina Fosfora Kanalîzasyonê
(1) Elektrolîz
Bi rêya prensîba elektrolizê, madeyên zirardar ên di ava qirêj de li polên neyînî û erênî bi rêzê reaksiyonek kêmkirinê û reaksiyonek oksîdasyonê derbas dikin, û madeyên zirardar ji bo pêkanîna armanca paqijkirina avê vediguherin madeyên bê zirar. Pêvajoya elektrolizê xwedî avantajên karîgeriya bilind, alavên hêsan, xebitandina hêsan, karîgeriya rakirina bilind, û pîşesazîkirina alavan e; ne hewce ye ku koagulant, ajanên paqijkirinê û kîmyewiyên din lê zêde bike, bandora li ser jîngeha xwezayî dûr dixe, û di heman demê de lêçûnan kêm dike. Mîqdarek piçûk ji şilbûnê dê were hilberandin. Lêbelê, rêbaza elektrolizê hewce dike ku enerjiya elektrîkê û materyalên pola xerc bike, lêçûna xebitandinê zêde ye, parastin û rêveberî tevlihev e, û pirsgirêka karanîna berfireh a sedîmentê hewceyê lêkolîn û çareseriyên bêtir e.
(2) Elektrodîyalîz
Di rêbaza elektrodîyalîzê de, bi rêya çalakiya qadeke elektrîkê ya derveyî, anyon û katyonên di çareseriya avî de bi rêzê ve ber bi anodê û katodê ve diçin, ji ber vê yekê rêjeya iyonan di nîvê elektrodê de pir kêm dibe, û rêjeya iyonan li nêzî elektrodê zêde dibe. Ger parzûnek danûstandina iyonan li nîvê elektrodê were zêdekirin, veqetandin û kombûn dikare were bidestxistin. armanc. Cûdahiya di navbera elektrodîyalîz û elektrolîzê de ev e ku her çend voltaja elektrodîyalîzê bilind be jî, herikîn ne mezin e, ku nikare reaksiyona redoks a domdar a pêwîst biparêze, lê elektrolîz tam berevajî vê ye. Teknolojiya elektrodîyalîzê xwedî avantajên nebûna hewcedariya kîmyewîyan, pêvajoya amûr û komkirinê ya hêsan, û xebitandina hêsan e. Lêbelê, hin dezavantaj jî hene ku sepandina wê ya berfireh sînordar dikin, wekî xerckirina enerjiyê ya bilind, hewcedariyên bilind ji bo pêş-dermankirina ava xav, û aramiya dermankirinê ya xirab.
(3) Rêbaza adsorpsiyonê
Rêbaza adsorpsiyonê rêbazek e ku tê de hin gemarên di nav avê de têne adsorbkirin û ji hêla madeyên hişk ên poroz (adsorbent) ve têne sabît kirin da ku gemarên di nav avê de werin rakirin. Bi gelemperî, rêbaza adsorbsiyonê li sê gavan tê dabeş kirin. Ya yekem, adsorbent bi tevahî bi ava qirêj re di têkiliyê de ye da ku gemar werin adsorbkirin; ya duyem, veqetandina adsorbent û ava qirêj; ya sêyem, nûjenkirin an nûvekirina adsorbent. Ji bilî karbona çalakkirî ya ku wekî adsorbent bi berfirehî tê bikar anîn, rezîna adsorbsiyonê ya makroporoz a sentetîk jî di adsorbsiyona dermankirina avê de bi berfirehî tê bikar anîn. Rêbaza adsorbsiyonê xwedî avantajên xebitandina hêsan, bandora dermankirinê ya baş û dermankirina bilez e. Lêbelê, lêçûn zêde ye, û bandora têrkirina adsorbsiyonê dê kêm bibe. Ger adsorbsiyona rezînê were bikar anîn, piştî têrkirina adsorbsiyonê analîz hewce ye, û şilava bermayî ya analîzê dijwar e ku meriv pê re mijûl bibe.
(4) Rêbaza danûstandina îyonê
Rêbaza danûstandina îyonan di bin bandora danûstandina îyonan de ye, îyonên di nav avê de bi fosfora di madeya hişk de têne guhertin, û fosfor bi rezîna danûstandina anyonan tê rakirin, ku dikare fosforê zû rake û xwedî karîgeriya rakirina fosforê ya bilind e. Lêbelê, rezîna danûstandinê xwedî dezavantajên jehrîbûna hêsan û vejîna dijwar e.
(5) Rêbaza krîstalîzekirinê
Rakirina fosforê bi rêya krîstalîzekirinê ew e ku madeyek dişibihe rû û avahiya fosfata neçareserbar li ava qirêj were zêdekirin, rewşa metastabîl a îyonên di ava qirêj de were hilweşandin, û krîstalên fosfatê li ser rûyê ajana krîstalîzekirinê wekî navika krîstalê werin danîn, û dûv re fosfor were veqetandin û were rakirin. Materyalên mîneral ên ku kalsiyûm dihewînin dikarin wekî ajana krîstalîzekirinê werin bikar anîn, wek kevirê fosfatê, qûma hestî, şelq, û hwd., ku di nav wan de kevirê fosfatê û qûma hestî bibandortir in. Ew cîhê erdê xilas dike û kontrolkirina wê hêsan e, lê hewcedariyên pH-ya bilind û konsantrasyona îyonên kalsiyûmê ya diyarkirî hene.
(6) Şiliya sûnî
Rakirina fosforê ya ji zeviyên zozanên avahîkirî avantajên rakirina fosforê ya biyolojîk, rakirina fosforê ya bi barîna kîmyewî, û rakirina fosforê ya bi adsorpsiyonê re dihewîne. Ew rêjeya fosforê bi rêya vegirtin û asîmîlasyona biyolojîk, û adsorpsiyona substratê kêm dike. Rakirina fosforê bi giranî bi rêya adsorpsiyona fosforê ya di substratê de pêk tê.
Bi kurtasî, rêbazên jorîn dikarin fosforê di ava qirêj de bi hêsanî û zû ji holê rakin, lê hemî wan dezavantajên wan hene. Ger yek ji rêbazan bi tena serê xwe were bikar anîn, dibe ku serîlêdana rastîn bi pirsgirêkên zêdetir re rû bi rû bimîne. Rêbazên jorîn ji bo pêş-dermankirin an dermankirina pêşkeftî ji bo rakirina fosforê guncantir in, û bi rakirina fosforê ya biyolojîkî re dikarin encamên çêtir bi dest bixin.
Rêbaza Destnîşankirina Fosfora Giştî
1. Antî-spektrofotometriya molîbdenum-antîmon: Prensîba analîzkirin û destnîşankirina antî-spektrofotometriya molîbdenum-antîmon ev e: di bin şert û mercên asîdî de, fosfor di nimûneyên avê de dikare bi asîda molîbdenum û tartrata potasyûmê ya antîmonê re bi şiklê îyonan reaksiyonê bike da ku kompleksên asîdî-molîbdenum çêbike. Polyasîd, û ev made dikare ji hêla kêmker asîda askorbîk ve were kêmkirin da ku kompleksek şîn çêbike, ku em jê re dibêjin şînê molîbdenum. Dema ku ev rêbaz ji bo analîzkirina nimûneyên avê tê bikar anîn, divê rêbazên cûda yên helandinê li gorî asta qirêjiya avê werin bikar anîn. Helandina potasyûm persulfat bi gelemperî ji bo nimûneyên avê yên bi pileya qirêjiya kêm tê armanc kirin, û heke nimûneya avê pir qirêj be, ew ê bi gelemperî di şiklê oksîjena kêm, xwêyên metal ên bilind û madeyên organîk de xuya bibe. Di vê demê de, divê em oksîjenker bikar bînin, helandina reaktîf a bihêztir. Piştî başbûn û bêkêmasîya domdar, karanîna vê rêbazê ji bo destnîşankirina naveroka fosforê di nimûneyên avê de ne tenê dikare dema çavdêriyê kurt bike, lê di heman demê de rastbûnek bilind, hesasiyetek baş û sînorê tespîtkirinê ya nizm jî hebe. Ji berawirdkirinek berfireh, ev rêbaza tespîtkirinê ya çêtirîn e.
2. Rêbaza kêmkirina klorîda ferroz: Nimûneya avê bi asîda sulfurîk re tevlihev bikin û heta kelandinê germ bikin, paşê klorîda ferroz û asîda sulfurîk lê zêde bikin da ku fosfora giştî kêm bikin bo îyona fosfatê. Piştre ji bo reaksiyona rengkirinê molîbdata amonyûmê bikar bînin, û kolorimetrî an spektrofotometrî bikar bînin da ku absorbansê bipîvin da ku rêjeya tevahî ya fosforê hesab bikin.
3. Spektrofotometrîya hilweşandina germahiya bilind: Nimûneya avê di germahiya bilind de bihelînin da ku fosfora tevahî veguherînin îyonên fosforê yên neorganîk. Piştre çareseriyek asîdî ya potasyûm dîkromat bikar bînin da ku îyona fosfatê kêm bikin û potasyûm dîkromat di bin şert û mercên asîdî de ji bo çêkirina Cr(III) û fosfatê. Nirxa vegirtina Cr(III) hate pîvandin, û naveroka fosforê bi xêza standard hate hesab kirin.
4. Rêbaza fluoresansa atomî: Fosfora giştî ya di nimûneya avê de pêşî vediguhere forma fosfora neorganîk, û dûv re ji hêla analîzkera fluoresansa atomî ve tê analîzkirin da ku naveroka wê were destnîşankirin.
5. Kromatografiya gazê: Fosfora tevahî di nimûneya avê de tê veqetandin û bi kromatografiya gazê tê tespîtkirin. Nimûneya avê pêşî ji bo derxistina îyonên fosfatê tê dermankirin, û dû re tevlîheviya asetonîtrîl-av (9:1) wekî çareserker ji bo derivatîzasyona pêş-stûnê tê bikar anîn, û di dawiyê de naveroka fosfora tevahî bi kromatografiya gazê tê destnîşankirin.
6. Turbîdîmetriya îzotermîk: fosfora giştî ya di nimûneya avê de vediguherînin îyonên fosfatê, paşê tampon û reaktîfa Asîda Molîbdovanadofosforîk (MVPA) lê zêde bikin da ku kompleksek zer çêbibe, nirxa vegirtinê bi kolometreyekê bipîvin, û dûv re xêza kalibrkirinê ji bo hesabkirina naveroka giştî ya fosforê hate bikar anîn.
Dema şandinê: Tîrmeh-06-2023
